Het winnen van de Ironman Hawaii (die komende zaterdag inmiddels al aan zijn veertigste editie toe is) is voor veel triatleten nog altijd de belangrijkste prijs die er te winnen valt in de triathlonsport. In het begin wonnen vooral atleten uit de Angelsaksische wereld. Bij de mannen waren dat vooral Amerikanen, zoals Mark Allen en Dave Scott die elk zesmaal wonnen. Pas in 1994 brak de Australiër Greg Welch de Amerikaanse ban. Twee jaar later – dit jaar precies twintig jaar geleden – was Luc van Lierde in een gedenkwaardige race de eerste Europese winnaar.

Onze zuiderbuur kwam in 1996 als debutant naar Hawaii. Het jaar was al bijzonder succesvol geweest met de Europese titel op de Olympische afstand, winst in de Ironman Nice en zilveren medailles bij de WK’s midden- en lange afstand. Toch kwam Van Lierde vooral naar Hawaii om te leren, zo was de verwachting. Dat hoorde nu eenmaal zo bij de belangrijkste wedstrijd van het jaar. De eigenzinnige Belg dacht daar anders over.

Tot ieders verrassing wist hij in het spoor te blijven van het Duitse fietskanon Thomas Hellriegel. Die begon ook als eerste aan de marathon, Van Lierde knarsetandend achterlatend in de ‘sin bin’ bij de wisselzone, waar hij een tijdstraf van drie minuten moest uitzitten. De Ironman-organisatie had dat jaar de stayerregels aangepast en het toezicht op handhaving daarvan verscherpt. Het regende straffen. Van Lierde kreeg een straf wegens ‘blocking’ – hij haalde in de begindrukte te langzaam enkele voorgangers in.

Hellriegel liep de marathon van zijn leven en leek na de tweede plaats een jaar eerder achter Mark Allen naar de eerste Europese zege in de Ironman Hawaii te lopen. De drie minuten ‘rust’ hadden Van Lierde echter blijkbaar goed gedaan, want hij haalde Hellriegel in om te winnen in 8.04.08 uur, een verbetering van het bestaande wedstrijdrecord van Mark Allen. Pas in 2011 zou de Australiër Craig Alexander deze tijd verder aanscherpen, zij het met slechts twaalf seconden.

De verbazing over de zege van Van Lierde was groot, maar hij liet zien dat het geen toeval was geweest. In 1998 werd hij tweede om een jaar later voor de tweede keer de Ironman Hawaii te winnen. Het daaropvolgende jaar ontbrak de titelverdediger aan de start, nadat hij de dag voor de wedstrijd plotseling van Hawaii naar huis vloog. Problemen met zijn toenmalige sponsors en de druk die dat met zich mee had gebracht hadden hem in de weken voor de race fysiek en mentaal gesloopt.

Opvallend is dat in de twintig jaar na Van Lierde’s zege alle Europese winnaars uit België (Luc en Frederik van Lierde) of Duitsland (Thomas Hellriegel, Norman Stadler, Faris al-Sultan, Sebastian Kienle, Jan Frodeno) kwamen. De Amerikanen die in de voorgaande negentien edities achttien keer hadden gewonnen, bleven daarna op slechts twee zeges (tweemaal Tim DeBoom) steken.

Bij de vrouwen tekende Natascha Badmann in 1998 voor de eerste Europese zege. De ‘Swiss Miss’ zou dat daarna nog eens vijf keer herhalen. Na Britse overwinningen van Chrissie Wellington (vier keer) en Leanda Cave was er vorig jaar met Daniela Ryf weer Zwitsers succes. De laatste Amerikaanse zege bij de vrouwen dateert overigens alweer van 1995 (Karen Smyers).