Veel sporters hebben last van spataderen. Hoe ontstaan ze, wanneer moet er wat aan worden gedaan en wat zijn niet alleen esthetisch maar vooral ook sporttechnisch interessante behandelingen?

Een ader is een bloedvat waarin zuurstofarm bloed terugstroomt vanuit het Medische Post - spatadersweefsel naar het hart. Slagaders op hun beurt transporteren zuurstofrijk bloed van het hart naar de weefsels. Een spatader is een ader waarin een abnormale verwijding is opgetreden. In het algemeen wordt pas over spataderen gesproken wanneer aan de benen duidelijk zichtbare, blauwe en verdikte, of voelbare, wat kronkelig verlopende, aders aanwezig zijn. Al naar gelang de vorm en de grootte van deze abnormale aders kunnen verschillende typen worden onderscheiden. In de loop van het leven krijgen steeds meer mensen, vrouwen vaker dan mannen, in meer of mindere mate last van spataderen.

Ontstaansoorzaken
Spataderen ontstaan door:
Aanleg: door aangeboren zwakte van het steunweefsel van de aderen kunnen spataderen ontstaan. Doordat de mens rechtop staat en loopt zullen spataderen zich juist in de onderbenen ontwikkelen. Het ligt voor de hand te veronderstellen dat mensen die veel staan hier eerder last van krijgen.

Zwangerschap: spataderen ontstaan gemakkelijker tijdens de zwangerschap. Een veranderde hormoonhuishouding en een beperking van de terugstroom van het bloed uit de benen naar het hart (door druk van de groeiende baarmoeder) zijn hiervoor verantwoordelijk.

Sporten: de invloed van sporten, zoals hardlopen, op het ontstaan van spataderen is onduidelijk. Enerzijds stroomt het bloed in de aders gemakkelijker terug naar het hart, doordat de spieren van de benen met hun aanspanningen hierbij helpen. Anderzijds stroomt er veel meer bloed door de spieren en dus ook de aders. Wel is waarschijnlijk dat zware krachttraining een extra belasting voor de aders in de benen betekent. Bij zwaar tillen wordt vaak de adem ingehouden en geperst, waardoor bloed minder makkelijk terug kan stromen naar het hart en er (tijdelijk) meer druk ontstaat in de aders.

Overige oorzaken: spataderen kunnen ook het gevolg zijn van een ziekte zoals een trombosebeen. Bij een trombosebeen zijn enkele aders in het been verstopt, waardoor andere aders aan de buitenkant van het been overbelast raken. Na een aantal jaren zullen spataderen ontstaan. Ook beenletsel als gevolg van een ongeval of een operatie aan het been kunnen spataderen veroorzaken.

Klachten
Vaak veroorzaken spataderen geen klachten en worden ze hooguit als storend of lelijk ervaren. Daarnaast treden vaak andere huidafwijkingen op die duiden op een verstoorde bloedafvoer uit het been, zoals blauwverkleuring en schilfering aan de binnenzijde van de enkel. Als er klachten zijn bestaan die meestal uit:
– een moe, loom en zwaar gevoel, maar ook pijn, steken en krampen in de benen,
– trillingen in de benen,
– benen niet goed stil kunnen houden (‘restless legs’),
– het gevoel dat er iets over de benen kruipt.

Spataderen moeten vanuit medisch oogpunt alleen behandeld worden als de bloedsomloop in het been zodanig verstoord is, dat een open wond aan de binnenzijde van het onderbeen ontstaat. Aanvullend diagnostisch onderzoek is nodig om op verantwoorde wijze vast te stellen of spataderen behandeld kunnen of moeten worden, en waar deze behandeling dan uit moet bestaan. Elke behandeling is maatwerk. Het onderzoek bestaat uit een echo- of doppleronderzoek, of een duplexonderzoek waarin echografie en de dopplertechniek worden gecombineerd. De echografie brengt de bloedvaten in beeld, de doppler meet de snelheid van de bloedstroom. Dit is een pijnloos, poliklinisch onderzoek.

Behandeling
Spataderen kunnen op verschillende manieren worden behandeld.
– Compressietherapie: hierbij wordt door uitwendige druk (bijvoorbeeld door compressiekousen) de bloedstroom terug naar het hart zoveel mogelijk bevorderd. In combinatie met sport is dit ook de eerste keuze van behandeling.
– Operatieve therapie: hierbij worden de aangedane aders in hun geheel verwijderd.
– Injectietherapie: hierbij worden agressieve vloeistoffen in de spataderen gespoten die de vaatwanden beschadigen. In het daaropvolgende genezingsproces verkleven de vaatwanden zodanig dat er geen bloed meer in kan vloeien. De spataderen blijven wel aanwezig, maar zijn onzichtbaar geworden.
– Combinatietherapie: in een aantal gevallen bestaat de beste behandeling uit een kleine operatie gevolgd door het inspuiten van de spataderen. Bij de operatie wordt de grootste druk weggenomen, waardoor het inspuiten gemakkelijker wordt en de resultaten op de lange duur veel beter zijn. Na de behandeling is het noodzakelijk gedurende 3-6 weken een speciaal aangemeten elastische kous te dragen.

Afhankelijk van de omvang en de oorzaak van de spataderen zal een behandeling meer of minder succesvol zijn. Bij de een zijn de spataderen snel terug, bij een ander blijven ze tien jaar of langer weg. De neiging om spataderen te ontwikkelen wordt door de behandeling echter niet weggenomen.