Eetstoornissen komen veel voor onder vrouwelijke sporters. Dat te weinig eten niet goed voor je is, kan iedereen bedenken. Dat het ook nog eens tot een verstoorde menstruatiecyclus of botfracturen kan leiden, ligt misschien minder voor de hand.

De calorie-inname van veel topatletes en actieve amateur-atletes is te laag om aan hun energiebehoefte te voldoen. De eerste medische onderzoeken hierover stammen reeds uit 1982. De medische commissie van het Olympisch Comité (IOC) bracht in 2014 een groep deskundigen bij elkaar om de huidige stand van onderzoek op dit gebied te beoordelen.

Claudia Bokel, voorzitter van de IOC Atletencommissie zei: ‘Dergelijke onderzoeksresultaten zijn niet alleen van groot belang voor alle betrokken atleten, maar ze helpen ook met het doorbreken van taboes en het creëeren van bewustzijn over onderwerpen die niet altijd openlijk besproken worden in de sport. Dit project laat nogmaals zien dat het bewaken van de gezondheid van de atleten een belangrijk onderwerp is voor de IOC en haar medische commissie.’

Een te lage calorische inname kan bij actieve vrouwelijke atleten leiden tot de zogenaamde female athlete triad (FAD). Dit fenomeen is bekend als een combinatie van drie factoren, (1) verstoord eetgedrag, dat leidt tot (2) verstoring van de menstruatiecyclus en (3) verlaagde botdichtheid.

#1 Verstoord eetgedrag

De eetstoornis kan variëren van het niet innemen van voldoende calorieën, het vermijden van producten die vetten bevatten, tot serieuze eetstoornissen zoals anorexia en boulimia (8).

Als het vrouwelijke lichaam een tekort aan voedingsstoffen en calorieën ervaart, zal het om toch aan de energiebehoefte te voldoen, bepaalde fysiologische functies onderdrukken. Een van deze functies is de menstruatie. Hoewel het energietekort hierdoor afneemt, neemt de beschikbaarheid van energie hierdoor niet toe.

#2 Verstoring van de menstruatiecyclus (amenorrhea)

Intensief sporten en niet voldoende eten kunnen leiden tot een afname van hormonen die bijdragen aan de regulatie van de menstruatiecyclus (3). De belangrijkste hormoon die hierbij betrokken is, is het hormoon luteinizing. Dit hormoon stimuleert de ovulatie en is verantwoordelijk voor de productie van oestrogeen. Als dit hormoon wordt onderdrukt kan de menstruatiecyclus onregelmatig worden of zelfs in zijn geheel verdwijnen. Sommige vrouwen die van jongs af aan intensief getraind hebben, worden zelfs nooit ongesteld.
Het is goed om te weten dat één uitgebleven menstruatie niet meteen duidt op FAD.

#3 Verlaagde botdichtheid (osteoporose)

De derde factor van de triad is osteoporose ofwel lage botdichtheid. Meestal wordt deze ziekte geassocieerd met postmenopauzale vrouwen, maar ook bij jonge atletische vrouwen met triad komt het voor (4,6). Dit is het gevolg van een laag oestrogeenniveau, gekoppeld aan slechte voeding en een onregelmatige menstruatiecyclus. Osteoporose leidt, door het verlies van botdichtheid en onvolledige botvorming, uiteindelijk tot zwakkere botten.

Eetproblemen komen vaker voor bij atleten dan bij niet-atleten

Hoewel wij sport meestal associëren met een ‘gebalanceerde en gezonde levensstijl’, komen eetproblemen vaker voor onder atleten dan onder niet-atleten (7,8).

Eveneens blijkt uit verschillende studies dat FAD vaker voorkomt bij sporten waarbij een laag gewicht voordelig is voor de prestaties. Ook sporten waarbij nauwsluitende of minimale kleding wordt gedragen vertonen een verhoogde risico op FAD. Denk aan sporten zoals turnen, dansen, zwemmen, kunstschaatsen en langeafstandsloper. Uit kleinere studies blijkt dat het aantal eetstoornissen bij dansers kan oplopen tot 44% (2) en bij langeafstandsloper zelfs tot 65% (8).

Ondanks dat triathlon niet specifiek genoemd wordt in deze studies, is het niet onwaarschijnlijk dat FAD ook voorkomt bij triatleten. Er is immers sprake van intensief trainen en energieverbruik in combinatie met nauwsluitende kleding.

Verbeteren je prestaties met minder gewicht?

Over het algemeen wordt gedacht dat in sommige sporten prestaties verbeteren wanneer men minder lichaamsvet en/of lichaamsgewicht heeft. Dit kan het geval zijn met een bepaald aanvangsgewicht. Dit aanvankelijke succes leidt er vaak toe dat de atleet doorgaat met afvallen in de hoop op een nog betere prestatie.

Echter, op de langere termijn leidt ondervoeding uiteindelijk tot het tegenovergestelde. Door een tekort aan koolhydraten is er minder glucose beschikbaar, worden vetten langzamer omgezet tot energie en vertraagt uiteindelijk de gehele lichaamsstofwisseling. Door een verlaagde eiwit-inname kan het lichaam de tijdens een training opgelopen spierschade niet herstellen.

Tenslotte kan een verlaagde energie-inname, zoals hierboven genoemd, leiden tot een verstoorde menstruatiecyclus, wat weer kan leiden tot botbreuken tijdens de training. Dit laatste heeft al vele carrières van vrouwelijke atleten verwoest. Onvoldoende inname van voedingsstoffen verzwakt ook het immuunsysteem, verhoogt het risico op overtrainen en verlaagt de herstelsnelheid.

Voorbeelden van vrouwen wiens sportcarrière is verstoord door de triad:

Janae Jacobs, V.S., hardloopster en blogger bij Women Running Magazine, had zich gekwalificeerd voor de Boston marathon, maar moest wegens botbreuken afzeggen.

Anezka Ruzicka, Oekraïne, miste haar kans op de Olympische voorrondes turnen in Peking wegens een gebroken pols als gevolg van zwakke spieren en botten. Ze had zichzelf uitgehongerd nadat haar coach eiste dat ze af zou vallen, ondanks haar toch al geringe 40 kilo.

Jesse Lee Nelson, V.S., stortte in nadat ze zichzelf had uitgehongerd voor de Olympische voorrondes. Haar botten en hart waren te zwak geworden, nadat ze 16kg was afgevallen en nog geen 48kg woog.

Akeyo Abasi uit Kenia, kon niet voor haar land uitkomen tijdens de Olympische voorrondes wegens een zwak hart en botbreuken als gevolg van te weinig eten en overmatig trainen.

Hoe weet ik of ik triad heb?    

Als je drie van onderstaande vragen met ja beantwoordt, zou je je op het FAD-pad kunnen begeven.

  1. Beperk je jezelf in je voedingsinname, ondanks dat coaches en andere specialisten je vertellen dat niet te doen?
  2. Heb je in de afgelopen twee jaar meer dan één stressfractuur gehad?
  3. Is je menstruatie onregelmatig of menstrueer je niet meer?
  4. Probeer je het hele jaar afgetraind te blijven, zelfs buiten het wedstrijdseizoen?
  5. Ervaar je extreme vermoeidheid en/ of weinig zelfvertrouwen of depressies?

Als dit het geval is, wat te doen?

  1. Houd je menstruatiecyclus bij.
  2. Ook al ben je constant in touw, sla geen maaltijden of snacks over.
  3. Minder dan 30 kcal per kilo lichaamsgewicht aan beschikbare energie is vaak te laag voor actieve vrouwelijke atleten. Onder deze energiedrempel kan verstoring van de menstruatiecyclus en verlaagde botdichtheid optreden (4,5 ).
  4. Ga naar een dokter of een gezondheidsspecialist. Laat uw botmineraaldichtheid (BMD) meten of vraag om een hormoononderzoek. Zij kunnen een diagnose stellen of voedingsadvies geven.
  5. Als de menstruatie niet terugkomt, kunt u overwegen door middel van bijvoorbeeld de anticonceptiepil het verlies van botdichtheid te voorkomen of af te remmen.

Tenslotte

  • In recent onderzoek wordt beweert dat FAD een mythe is. Het voornaamste argument is dat er weinig vrouwen zijn met triad die alle drie de symptomen vertonen.
  • Verstoring van de menstruatiecyclus is niet gerelateerd aan intensief sporten, maar aan een energie-inname die lager is dan de energie-behoefte.
  • Onvoldoende calorische inname is ook bekend onder mannelijke atleten. Echter, uit studies blijkt dat het aantal vrouwen groter is, variërend van 15% tot 62%.

 

Literatuurlijst

  1. Barrow, G.W, and S. Saha. Menstrual irregularity and stress fractures in collegiate female distance runners. Am. J. Sports. Med., 16:209-216.
  2. Kadel N.J., C.C. Teitz and R.A. Kronmal. Stress fractures in ballet dancers. Am. J. Sports Med. 20:455-449, 1992.
  3. Loucks, A.B. and J.R. Thuma. Luteinizing hormone pulsatility is disrupted at a threshold of energy availability in regularly menstruating women. J. Clin. Endocrinol. Metab. 88:297-311, 2003.
  4. Myburgh C., L.K. Bachrach, B., Lewis, et al. Low bone mineral density at axial and appendicular sites in amenorrheic athletes. Med. Sci. Sports Exerc. 25:1197-1202, 1993.
  5. Shisslak, C.M.,M. Crago, Estes L., The spectrum of eating disturbances. Int. J. Eat. Disorders. 18:209-219, 1995.
  6. Singh, K.B. Menstrual disorders in college students. AMS. J. Obstet. Gynecol. 140:299-302, 1981.
  7. Smolak, L.S., Murnen and A.E. Ruble. Female athletes and eating problems: A meta-analysis. Int. J. Eat. Disord. 27:371-380, 2000.
  8. Sundgot-Borgen, J. and S. Larsen. Pathogenic weight-control methods and self-reported disorders in female elite athletes and controls. Scand. J. Med. Sci. Sports. 3:150-155, 1993.

één antwoord

  1. Rahel

    Er wordt niet gesproken over eetstoornissen onder mannelijke atleten. Ik denk dat de taboe en onderschatting bij mannen nog groter is waar maar weinig of geen aandacht of kennis voorhanden over is. Ik vraag me af hoe groot deze groep is in de triathlonsport omdat dit merendeel uit mannen bestaat.