Een van de meest voorkomende – en meest serieuze – problemen die een atleet tijdens een wedstrijd kan overkomen is spierverkramping. Dit kan zowel de beginnende als ervaren triatleten een wedstrijd aardig vergallen, om nog maar even te zwijgen over de hersteltijd erna. Er is niets zo frustrerend dan je voorbereiding, je wedstrijdplan, je hoop op een goed resultaat, naar de haaien te zien gaan als gevolg van iets opkomende kramp.

Er zijn veel mogelijke oorzaken van kramp. Om te kunnen zeggen wat je anders had kunnen of moeten doen, moet je erachter zien te komen wat de oorzaak was. Ondanks dat wetenschappers veel risicofactoren hebben beschreven en theorieën hebben geformuleerd over het hoe en waarom van verkramping, er is helaas niet één duidelijke verklaring die voor alle situaties en personen opgaat.

De meest bekende oorzaken voor het ontstaan van spierkrampen tijdens inspanning zijn de volgende:

  • Uitdroging / Onvoldoende aanvulling van electrolyten (zouten). De meest voorkomende reden dat Ironman-deelnemers in Hawaii in de ziekenboeg worden opgenomen is het feit dat de natrium-concentratie in het bloed (te) laag is geworden. Dit omdat natrium (en diverse andere electrolyten) tijdens de inspanning worden uitgezweet. Dit verlies moet tijdens de inspanning – zeker tijdens warm weer – regelmatig worden gecompenseerd, bijvoorbeeld door het drinken van sportdrank.
  • Lage glycogeen-concentratie in de spieren. Glycogeen is een vorm waarin glucose in de spieren kan worden opgeslagen: de brandstoftank zogezegd. Zonder voldoende brandstof ‘aan boord’ moet de brandstof van elders worden gehaald, via het bloed dus. Als de brandstofvoorraad én de brandstoftoevoer laag zijn, dan kunnen de spieren niet normaal functioneren. Regelmatige aanvulling in de vorm van eten en energiedrank kan dit helpen voorkomen.
  • Extreme omgevingsfactoren. Spieren kunnen reageren op uitzonderlijk warm of koud weer.
  • Hoge spiervermoeidheid of spanning. Vermoeidheid leidt tot verminderde controle over het zenuwstelsel, hetgeen de kans op kramp weer vergroot. Een andere factor die hierin mee kan spelen is een gevoel van spanning (bijvoorbeeld als gevolg van angsten, overmatige wedstrijdspanning, of het compenseren/opvangen van een pijntje of blessure elders), of een gebrek aan ontspanning. Krampaanvallen tijdens lange duurinspanningen komen vaker voor bij atleten die minder ervaren zijn of nog niet de conditie hebben om dergelijke langdurige inspanningen te doen en daarbij toch voldoende ontspannen te blijven. Ook een lage flexibiliteit van de spieren kan bijdragen: er is dan immers meer energie benodigd voor de spier om de gevraagde actie te ondernemen. Dit betekent dus meer spanning en snellere spiervermoeidheid.

Wat deze laatste mogelijke oorzaak betreft kunnen we de zaken nog wat verder uitdiepen:
In de jaren negentig is veel onderzoek gedaan naar de oorzaken van spierverkramping tijdens inspanningen. De onderzoekers vonden dat de spierspanning van lopers met kramp een hoger ‘basisniveau’ had dan van anderen, met name tussen krampaanvallen door. De spieren kregen dus constant meer contractie-signalen van het zenuwgestel. Door middel van passieve stretching-oefeningen kon de basis-spierspanning worden teruggebracht, hetgeen resulteerde in het uitblijven van krampen.

Hogere spierspanning en verkramping kan ook leiden tot een vicieuze cirkel. Het kan zijn dat je juist kramp krijgt in (delen van) spieren die al enigszins verhoogd gespannen waren. Na de krampaanvallen kan er in de spieren langere tijd enig trauma achterblijven. Ze zijn dan nog wat stijver dan normaal, hetgeen de kans op kramp bij een volgende inspanning weer doet toenemen.

Als gevolg van de heftige spiercontractie tijdens de kramp kun je opgezadeld worden met enige spierschade. Dit is gelukkig in de meeste gevallen niet langdurig en evenmin ernstig. Afhankelijk van de intensiteit en omvang van de kramp kan het tot circa 4-6 weken duren tot volledig herstel. Stretching, massage en lichte oefeningen kunnen het herstel bevorderen.