Mentale training is – net als gewone training voor het lichaam – het systematisch leren en oefenen van psychologische vaardigheden, met als doel de prestaties te verbeteren. Het gaat hierbij om het jezelf eigen maken van technieken die het gewenste gedrag versterken, of het ongewenste gedrag afzwakt. Je moet daarbij denken aan zaken als omgaan met spanningen, vasthouden van concentratie, sturen van emoties en controleren van gedachten.

Mentale vaardigheden heb je nodig om het uiterste te halen uit je eigen talenten. Het niveau van de mentale vaardigheden per individu verschilt evenals het feit dat de één meer aanleg binnen een bepaalde sport heeft dan de ander.

Indien je werkelijk de top van je eigen kunnen wilt bereiken, dan dient er en afstemming en optimalisatie plaats te vinden van de vaardigheden op technisch, tactisch en mentaal terrein.

Tot circa het eind van de jaren tachtig (en in sommige kringen nu nog steeds) werd mentale training in Nederland vaak beschouwd als bedoeld voor de groep sporters die mentaal labiel zouden zijn. Niets is minder waar. Evengoed zou beweerd kunnen worden dat techniektraining alleen is voor de sporter die technisch labiel is.

Voor een topprestatie moeten álle vaardigheden die nodig zijn goed getraind zijn. Net als de vaardigheden op andere terreinen, bijvoorbeeld techniek of tactiek, kun je en moet je mentale vaardigheden dus trainen. Dit betekent: oefeningen doen in de praktische sportsituatie. De nationale topploegen en de individuele topatleten maken al op grote schaal gebruik van de mogelijkheden van mentale training.

Deze doelen kunnen worden bereikt door middel van technieken als:

  • Het stellen van doelen
  • Zelfspraak
  • Mentale voorstellingen / Visualisatie
  • Ontspanning

Motivatie

Iedere triatleet die wat wil bereiken in zijn sport, moet beschikken over motivatie. Topatleten redden het niet met talent alleen. Maar ook de recreatieve atleet zal zonder de juiste instelling niet het maximale uit zichzelf kunnen halen.

De motivatie moet in principe vanuit jezelf komen, en blijkt ondermeer uit:

  • zelfstandig kunnen trainen
  • willen winnen, willen presteren
  • karakter tonen
  • hard willen werken
  • lef tonen
  • af kunnen zien
  • de strijd willen aangaan
  • doorzettingsvermogen
  • wilskracht
  • verantwoordelijkheidsgevoel
  • stressbestendigheid
  • zelfreflectie

Zelfvertrouwen

Een atleet zal moeten beschikken over voldoende zelfvertrouwen om goed te kunnen presteren. Dit heeft alles te maken met je zelfbeeld: hoe kijk je tegen jezelf aan, en hoe denk je dat anderen tegen je aankijken. Belangrijk is of je ‘lekker in je vel zit’.

Kenmerken van gebrek aan zelfvertrouwen zijn:

  • niet accepteren van eigen tekortkomingen
  • nederlagen op jezelf betrekken
  • bang zijn om anderen teleur te stellen
  • afname van doorzettingsvermogen
  • bij de eerste de beste tegenslag het idee al hebben de wedstrijd te verliezen
  • na een mindere wedstrijd jezelf extra eisen opleggen in de training
  • tijdens een belangrijke wedstrijd je topvorm niet kunnen halen

Kenmerken van een teveel aan zelfvertrouwen zijn:

  • teveel fantaseren over resultaten
  • te beperkte zelfkennis
  • jezelf consequent overschatten
  • moeilijk coachbaar zijn

Kenmerken van een optimaal zelfvertrouwen zijn:

  • geloof in eigen kunnen
  • het vermogen om haalbare, realistische doelen te stellen
  • groot doorzettingsvermogen en vastberadenheid
  • het vermogen om tijdens een belangrijke wedstrijd je topvorm te kunnen halen
  • emoties onder controle kunnenhouden
  • snel kunnen herstellen van een tegenvallende prestatie
  • kunnen relativeren

Stressbestendigheid

Over stress zijn al vele boeken geschreven. Het gaat om factoren, van binnenuit of van buitenaf, die zorgen voor een toename van druk op of bij een persoon. Dit kan de prestaties en het gedrag negatief beïnvloeden.

Druk van buitenaf kan van verschillende kanten komen, zoals:

  • druk van de omgeving: ambitieuze ouders, pers, etc.
  • druk van het talent: moeten presteren
  • druk van de trainer

Voorbeelden van interne druk zijn:

  • te hoge eisen aan jezelf stellen
  • niet-realistische doelen nastreven
  • geforceerd willen terugkomen na een blessure
  • angst voor falen of voor commentaar van anderen

Meer informatie