Historie

Hoe en wanneer zijn triathlon en duathlon ontstaan?

Mission Bay TriathlonDe huidige triathlonsport ontstond in 1977 op Hawaii als gevolg van een discussie tussen marine-officier John Collins en o.a. zijn vrouw Judy tijdens de prijsuitreiking van de Oahu Perimeter Relay, een hardloopwedstrijd voor teams van vijf personen. Naar aanleiding van een artikel in Sports Illustrated waarin Eddy Merckx werd neergezet als de atleet met het grootst geregistreerde zuurstofopnamevermogen, ging de discussie over welk soort atleten het sterkst waren: zwemmers, wielrenners of hardlopers. Tijdens de discussie groeide het idee dat degene die de combinatie van die drie sporten het best beheerst, de sterkste atleet zou moeten zijn. Collins was bekend met de Mission Bay Triathlon van San Diego, en met dat in gedachten kwamen zij op het idee om een triathlon op Hawaii te houden waarbij de afstanden van drie grote plaatselijke wedstrijden werden gecombineerd: de Waikiki Roughwater Swim (3,8 km zwemmen), de Oahu Round the Island Bike Race (180 km fietsen) en de Honolulu Marathon (42,2 km hardlopen). Atleten die dat zouden kunnen volbrengen, zouden zeker als de meest fitte kunnen worden beschouwd.

Saillant detail in dit verhaal is dat niemand van de aanwezigen besefte dat de Oahu Round the Island Bike Race eigenlijk een tweedaagse wedstrijd was.

Aldus werd op 18 februari 1978 de eerste Ironman gehouden, waarbij de deelnemers achtereenvolgens 3,8 km zwommen, 180 km fietsten en tot slot een marathon liepen. Gordon Haller werd in een tijd van 11:46:58 de eerste winnaar van de Ironman, die door 12 van de 15 deelnemers werd volbracht. In de loop der jaren wist deze nieuwe tak van sport zeer veel aanhangers te verwerven, met name als gevolg van spectaculaire TV-beelden. De uitdaging van een individuele, fysiek zeer inspannende prestatie wekte de nieuwsgierigheid van veel duursporters.
Nog steeds is de Ironman van Kona, Hawaii het meest toonaangevende evenement in de triathlonsport. In de loop der jaren heeft de triathlon zich verbreid over de gehele wereld. Tegelijkertijd zijn ook kortere varianten van de hele triathlon of Ironman ontstaan, die door hun grotere toegankelijkheid zeer snel aan populariteit wonnen.

Alhoewel John Collins dus ontegenzeglijk aan de wieg stond van triathlon in zijn huidige vorm, kan bepaald niet worden gesteld dat hij de ‘uitvinder’ van de triathlon is. Zoals hierboven al geschreven stoelde Collins’ idee op de Mission Bay Triathlon, een combinatiewedstrijd van lopen – fietsen – zwemmen die vanaf de eerste editie op 25 september 1974 jaarlijks werd gehouden, zij het over veel kortere afstanden. Dit evenement mag dus eigenlijk worden beschouwd als de bakermat van de moderne triathlon, maar ook de mensen van de Mission Bay Triathlon zijn niet de eerste bedenkers van het idee – al is voorzover momenteel bekend wèl door hen de term ‘triathlon’ bedacht.

Al veel eerder in de twintigste eeuw werden er namelijk op diverse momenten en diverse plaatsen gecombineerde wedstrijden van zwemmen – fietsen – lopen gehouden. Zo was er rond 1920 in het Franse Joinville-le-Pont een sportevenement “Les Trois Sports”, dat bestond uit aansluitend 3 km hardlopen, 12 km fietsen en tot slot het overzwemmen van de rivier Marne. Dit evenement bestaat nog steeds en wordt jaarlijks naast Joinville-le-Pont ook gehouden in Meulan en Poissy.
En nog eerder, kort na de eeuwwisseling, werd in Joinville-le-Pont ook al een ander multisport-evenement georganiseerd, met hardlopen, fietsen en tot slot kanoën.

Overigens was ook de naam “Ironman” – hoe toepasselijk deze ook is voor de lange-afstandstriathlon – geen nieuwe vondst. In de jaren 50 werd die naam al gebruikt door Australische strandwachten voor een wedstrijd bestaande uit zwemmen, strandlopen en surfpeddelen. De volgorde waarin deze onderdelen werden afgewerkt, werd pas vlak voor de start bekend gemaakt. En ondanks dat de World Triathlon Corporation de exploitant is van de merknaam Ironman, zijn ook zij geen eigenaar van die naam. Het eigendom ligt namelijk bij stripboekenuitgever Marvel Comics. “Iron Man” is de naam van één van hun (vele) superhelden.

Ook in Nederland waren er al vóór de ‘geboorte’ van de triathlon diverse combinatie-duursport evenementen. De Holland Vierkamp in Den Haag was een combinatie van zwemmen, fietsen, schaatsen en lopen. Deze telt in het rijtje echter niet geheel mee, omdat het evenement over twee dagen was uitgesmeerd en er pauzes tussen de onderdelen zaten. De Holland Vierkamp is echter wel de bakermat van de Holland Triathlon, die tegenwoordig in Almere wordt gehouden. De eerste jaren werd de Holland Triathlon namelijk gehouden in en om Den Haag, waarbij de Nederlandse triathlon-pioniers Hans Dieben en Rudolf Degenaar gebruik konden maken van parcoursen en expertise van de Holland Vierkamp.
Verder werden er in de jaren zeventig in Marum en Bakkeveen (Groningen en Friesland) de Zwefieloo georganiseerd. Deze evenementen werden voornamelijk door trimzwemmers beoefend, meestal oudere mannen en vrouwen.

Duathlon

Duathlon – in Nederland ook nog vaak run-bike-run genoemd – ontstond net als triathlon in de Verenigde Staten. In 1990 kwam de duathlon overgewaaid naar Nederland. De eerste duathlon – een off-road duathlon op de mountainbike – werd georganiseerd door Triathlonvereniging ‘De IJzeren Man’ uit Vught en werd gehouden op en rond de Vughtse hei.

De duathlonsport sloeg meteen redelijk goed aan, zij het in eerste instantie als een leuke voor- en naseizoensactiviteit voor triatleten. Tot ver in de jaren negentig werden de erepodia van de meeste duathlons gedomineerd door triatleten; pas de laatste jaren zijn het de duathlonspecialisten die de toon zetten. Gevolg van de ontwikkeling in Nederland is dat de meeste duathlons nog steeds voornamelijk voor en na het triathlonseizoen te vinden zijn; de meeste organisatoren durfden in de zomermaanden de concurrentie met de diverse triathlons niet aan.

Jarenlang was de Powerman van Horst (en eerder Venray) de meest toonaangevende duathlon van Nederland. Internationaal heeft het Zwitserse plaatsje Zofingen zich ontpopt als het ‘Hawaii’ van de duathlon via de inmiddels roemruchte en loodzware Powerman Duathlon over de afstanden 8,5 km lopen – 150 km fietsen en tot slot 30 km lopen.